Περιβάλλον - Ελλάδα - Οικονομία

Θα ασχοληθούμε σήμερα με ένα θέμα που μπορεί να μην αποδειχτεί ιδιαίτερα δημοφιλές. Με την πρωτοβουλία που πήρε η Τράπεζα της Ελλάδος για να συνταχτούν αξιόπιστες μελέτες για το περιβαλλοντολογικό μέλλον της χώρας. Πώς θα είναι η Ελλάδα μετά από μερικά χρόνια. Κάποιοι ίσως πουν ότι θέλουμε απλά να χειροκροτήσουμε μία έτσι κι αλλιώς αξιέπαινη προσπάθεια. Ωστόσο, πιστεύουμε ότι χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε το θέμα με μεγαλύτερη προσοχή...

Πολλές από τις μελέτες των επιστημόνων για το μέλλον του πλανήτη μοιάζουν με ταινία επιστημονικής φαντασίας και μάλιστα με έντονο το στοιχείο του θρίλερ. Ειλικρινά δεν ξέρουμε αν σε 100 χρόνια οι άνθρωποι -αν και εφόσον δεν αλλάξουν τον σημερινό τους τρόπο ζωής- θα αναγκαστούν να ζουν κάτω από τη γη και μακριά από τις αχτίδες του ήλιου, αλλά το βέβαιο είναι ότι οι δραματικές αλλαγές στο περιβάλλον θα έχουν ολέθριες συνέπειες στην Οικονομία σε πολύ συντομότερο χρόνο.

Το κακό με το περιβάλλον είναι ότι υπάρχει μεγάλη δυσκολία να συμφωνήσει όλη η ανθρωπότητα σε μέτρα κοινής αντιμετώπισης της απειλής. Τα οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται με το ένα ή το άλλο μέτρο είναι μεγάλα και έτσι η ομοφωνία σε αυτή τη φάση είναι σχεδόν αδύνατη, όπως έχει αποδειχτεί από τις μέχρι σήμερα προσπάθειες που έχουν εκδηλωθεί. Ακόμη κι αν συμφωνήσουν όλα τα κράτη του κόσμου σε μία κοινή πολιτική, ένα και μόνο μεγάλο κράτος αν διαφωνήσει μπορεί το όφελος να είναι τελικά μικρό από την υιοθέτηση αυτής της πολιτικής.

Δεν αρκεί, λοιπόν, να αποφασίσουμε μόνοι μας στην Ελλάδα να αλλάξουμε τρόπο ζωής, αφού στο περιβάλλον δεν υπάρχουν σύνορα. Ωστόσο, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε τι μπορεί να μας περιμένει και να είμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι για τις πιθανές συνέπειες. Ακόμη κι αν αποδειχτούν οι μελέτες υπερβολικά απαισιόδοξες, είναι καλύτερο να είμαστε προετοιμασμένοι για τα χειρότερα απ’ το να είμαστε παντελώς ανέτοιμοι για το οτιδήποτε.

Είναι παράξενο το γεγονός ότι τη σχετική πρωτοβουλία την ανέλαβε η Τράπεζα της Ελλάδος. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν εμπεριέχεται στις αρμοδιότητες του Κεντρικού τραπεζίτη. Αλλά, από την άλλη πλευρά κάποιος θα έπρεπε να το κάνει! Κι είναι ίσως ένα μήνυμα ότι όλοι θα πρέπει να αρχίσουμε να ασχολούμαστε πιο σοβαρά με το θέμα κι ας θεωρούμε ότι υπάρχουν δήθεν άλλοι πιο αρμόδιοι από εμάς για να το πράξουν. Η πρωτοβουλία της Τράπεζας της Ελλάδος, λοιπόν, είναι θετική.

Θα είναι όμως «άχρηστη» αυτή η πρωτοβουλία αν την σκυτάλη δεν πάρουν κι άλλοι και αν δεν προκληθεί μία συζήτηση για το θέμα. Πέρα από την αναγκαιότητα της σωστής ενημέρωσης του κοινού υπάρχει και κάτι που είναι ίσως πιο σημαντικό: Να συνδυαστούν οι επιχειρηματικές δυνάμεις της χώρας για να κατορθώσουν να προχωρήσουν σε αυτές τις επενδύσεις που θα αποδειχτούν αναγκαίες για το μέλλον. Επενδύσεις που θα ωφελήσουν πρώτα απ’ όλα το κοινωνικό σύνολο και θα αποτελέσουν μία απάντηση σε όσους πιστεύουν ότι αυτή η χώρα δεν διαθέτει δυνάμεις ικανές να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις των καιρών...

Θανάσης Μαυρίδης



Διαβάστε περισσότερα...

Βολιδοσκοπούν για πυρηνικά;

Ποια είναι η άποψή σας για το λιθάνθρακα και τα πυρηνικά; Θέματα «ταμπού» σε σχέση με τα ενεργειακά, επανέρχονται στο προσκήνιο μέσω ενός ερωτηματολογίου που κατάρτισε το Συμβούλιο Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής, που αποτελεί και θεσμοθετημένο σύμβουλο της κυβέρνησης για θέματα ενέργειας. Το ερωτηματολόγιο έχει ως σκοπό να βολιδοσκοπήσει παράγοντες και εκπροσώπους της δημόσιας ζωής, γύρω από το πως αντιλαμβάνονται τα ενεργειακά ζητήματα.
Στο ερωτηματολόγιο, που καταρτίστηκε σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, περιλαμβάνονται συνολικά 17 ερωτήσεις και δύο από αυτές εξετάζουν τη στάση των ερωτώμενων γύρω από το θέμα του λιθάνθρακα και της πυρηνικής ενέργειας

Όσο για τον κατάλογο των συμμετεχόντων αυτός περιλαμβάνει μεταξύ άλλων νομάρχες και δημάρχους περιοχών όπου βρίσκονται εγκατεστημένες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, καθηγητές πανεπιστημίου, ενώ εστάλη επίσης και σε συνδέσμους και φορείς όπως η ΓΣΕΕ, ο ΣΕΒ, το ΤΕΕ, το ΙΝΚΑ, η Greenpeace και η WWF.

Με βάση το εισαγωγικό σημείωμα της έρευνας σκοπός της είναι « να διαμορφώσει και εφαρμόσει μία κοινά αποδεκτή μεθοδολογία για την εκτίμηση των συντελεστών βαρύτητας των κριτηρίων που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τους αρμόδιους φορείς κατά τη διαμόρφωση της εθνικής ενεργειακής στρατηγικής και αποτυπώσει την άποψη αιρετών εκπροσώπων του Κοινοβουλίου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ακαδημαϊκών λειτουργών και εκπροσώπων άλλων φορέων της χώρας σχετικά με τη σημαντικότητα των κριτηρίων αυτών».

Όπως κατήγγειλε χθες το ΠΑΣΟΚ μέσα από το ερωτηματολόγιο και τις διατυπώσεις που χρησιμοποιούνται, κάποια ερωτήματα «ξανανοίγουν» την ατζέντα για θέματα όπως ο λιθάνθρακας και η πυρηνική ενέργεια. Επίσης το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης κάνει λόγο για κατευθυνόμενη προσπάθεια με ερωτήσεις που δημιουργούν «εντυπώσεις» όπως:

«Κατά τη γνώμη σας θα πρέπει να γίνει προσπάθεια μείωση του μεριδίου συμμετοχής των ρυπογόνων τεχνολογιών στην ηλεκτροπαραγωγή ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται απώλεια θέσεων εργασίας;
Κατά τη γνώμη σας θα πρέπει να γίνει προσπάθεια αύξησης του μεριδίου συμμετοχής των ΑΠΕ ακόμη κι αυτό συνεπάγεται απώλεια θέσεων εργασίας;»

Σε άλλο σημείο οι ερωτώμενοι καλούνται να αξιολογήσουν τα υπέρ και τα κατά κάθε μεθόδου ηλεκτροπαραγωγής:

«Κάθε μορφή ενέργειας ή τεχνολογία έχει κάποια αδύνατα σημεία. Θα θέλατε να
εντοπίσετε ποια είναι αυτά στην περίπτωση των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής;»
Έτσι οι διάφορες τεχνολογίες και καύσιμα μεταξύ των οποίων ο λιθάνθρακας και τα πυρηνικά αξιολογούνται ως προς το κόστος, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την ασφάλεια του εφοδιασμού, την ευστάθεια του συστήματος και η κοινωνική αποδοχή.

Ταυτόχρονα οι ερωτώμενοι καλούνται να διατυπώσουν τις «ενεργειακές» προτιμήσεις τους:
«Σε τι βαθμό συμφωνείτε ή διαφωνείτε με το να προωθηθούν ή δρομολογηθούν
μέχρι το 2020 στην ηλεκτροπαραγωγή μονάδες από τις ακόλουθες κατηγορίες (κλίμακα συμφωνώ απόλυτα έως διαφωνώ απόλυτα):

Λιγνιτικές
Φυσικού αερίου
Λιθάνθρακα
Υδροηλεκτρικές
Αιολικά πάρκα
Φωτοβολταϊκά πάρκα
Άλλες Ανανεώσιμες Πηγές
(γεωθερμία, βιομάζα/βιοαέριο, μικρά ΥΗ)
Πυρηνική ενέργεια

Το ενδιαφέρον πάντως στην έρευνα του ΣΕΕΣ εντοπίζεται στο γεγονός ότι αρκετά μέλη του Συμβουλίου που επωμίζονται το βάρος της χάραξης της μακροχρόνιας ενεργειακής πολιτικής, έχουν ταχθεί ανοιχτά υπέρ της εισαγωγής του λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Η συγκεκριμένη θέση είχε άλλωστε διατυπωθεί ανοιχτά και στην έκθεση του 2008. Για τα πυρηνικά δεν έχει υπάρξει ανάλογη επίσημη τοποθέτηση.

Σε κάθε περίπτωση πηγές του υπουργείου ανάπτυξης, που κλήθηκαν να σχολιάσουν το θέμα, ανέφεραν ότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή θέσης επί του θέματος «λιθάνθρακας». Ισχύει στο ακέραιο η απόφαση για μη χρήση του συγκεκριμένου καυσίμου αλλά και η κάθετη αντίθεση στη χρήση πυρηνικής ενέργειας. Υπενθυμίζεται ότι επισήμως ο Υπ.Αν. Κ. Χατζηδάκης, ακόμη και σε πρόσφατες δηλώσεις του επανέλαβε τις παραπάνω θέσεις.
Του Χάρη Φλουδόπουλου



Διαβάστε περισσότερα...

Προσφυγή του ΔΣΑ στο ΣτΕ για την παραχώρηση της χρήσης των αιγιαλών στους ΟΤΑ

Προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατέθεσε ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών με την οποία ζητά την ακύρωση της κοινής απόφασης των υφυπουργών Εσωτερικών και Οικονομίας και Οικονομικών σχετικά με την παραχώρηση της χρήσης των αιγιαλών στους ΟΤΑ.
Ο ΔΣΑ αναφέρει στην αίτησή του στο ΣτΕ ότι αιγιαλός και η παραλία είναι κοινόχρηστα πράγματα εκτός συναλλαγής, όπως προκύπτει από τα άρθρα 966-970 του Αστικού Κώδικα και το ν. 2971/2001 περί αιγιαλού και παραλίας και ανήκουν στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο τα προστατεύει και τα διαχειρίζεται.
Συνέπεια του κοινόχρηστου χαρακτήρα τους, είναι η ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών προς τις ζώνες αυτές και η ακώλυτη χρήση τους, αλλά και η απαγόρευση της αποκλειστικής χρήσης τους μόνο από περιορισμένο αριθμό πολιτών.

Η προσβαλλόμενη όμως υπουργική απόφαση, σημειώνει ο ΔΣΑ, «περιλαμβάνει διατάξεις οι οποίες είτε δεν βρίσκουν έρεισμα στο ν. 2971/2001 είτε αντιβαίνουν προς τις υποχρεώσεις που αυτός επιβάλλει, ιδίως επειδή δεν διασφαλίζουν τη διατήρηση των παραχωρούμενων χώρων ως κοινοχρήστων, δεν προβλέπουν την προστασία τους ως ευπαθή οικοσυστήματα και αναιρούν τον κύριο προορισμό τους, που είναι το δικαίωμα της ελεύθερης και ακώλυτης πρόσβαση των πολιτών προς αυτές, δικαίωμα το οποίο θέτουν τελικά υπό την αίρεση την ικανοποίησης οικονομικών δικαιωμάτων πρωτίστως».

Ειδικότερα, ο ΔΣΑ αναφέρει ότι εκτός εξουσιοδοτήσεως είναι και η διάταξη της υπουργικής απόφασης, με την οποία οι αρμόδιοι υπουργοί εγκρίνουν, την οποιαδήποτε περαιτέρω μεταβίβαση της απλής χρήσης από τους ΟΤΑ σε οποιονδήποτε τρίτο.

Η διαχείριση όμως των εν λόγω κοινοχρήστων πραγμάτων, αναφέρει ο ΔΣΑ, «ανήκει στον πυρήνα της κρατικής εξουσίας, αφού η παραχώρηση αυτή έχει ως άμεση και αναγκαία συνέπεια την ευθεία επέμβαση στο δικαίωμα των τρίτων προς ακώλυτη χρήση του κοινοχρήστου πράγματος».

Στο πλαίσιο αυτό -καταλήγει ο ΔΣΑ- είναι «ανεπίτρεπτη η μεταβίβαση της αρμοδιότητας από τους υπουργούς στους ΟΤΑ για περαιτέρω μεταβίβαση χρήσης σε τρίτους καθώς πλέον δεν θα διενεργείται κανένας έλεγχος από το κράτος, που έχει κατά το Σύνταγμα και τους νόμους την αρμοδιότητα για τη διαχείριση και την προστασία των εν λόγω κοινοχρήστων αγαθών».
ΤΑ ΝΕΑ




Διαβάστε περισσότερα...

«Εμπρηστής», το ίδιο το κράτος

Εδώ και δεκαετίες τα πιο πολλά «ανεπτυγμένα» κράτη έχουν αναπτύξει συστήματα πρόβλεψης και άμεσης επέμβασης για να σβήνουν έγκαιρα τις φωτιές.
Στην Ελλάδα, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα μελέτης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το κράτος όχι μόνο αρνείται να θέσει σε εφαρμογή παρόμοιους σύγχρονους μηχανισμούς που έχουν ήδη ετοιμαστεί αλλά και μετατρέπεται το ίδιο σε... εμπρηστή.

*Οπως επισημαίνεται, πίσω από πολλούς «υποτιθέμενους» εμπρησμούς καλύπτονται οι νομικά «αρμόδιοι»: οι υπηρεσίες δασοπροστασίας που βρίσκονται σε πλήρη διάλυση, οι δήμοι με την κακή διαχείριση των απορριμμάτων και η ΔΕΗ με την απουσία έργων πρόληψης των βραχυκυκλωμάτων.

*Στα παραπάνω συμπεράσματα καταλήγει μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από το 2004 με απόφαση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.

Πρόκειται για ερευνητικό πρόγραμμα του εργαστηρίου Δασικής Πολιτικής του ΑΠΘ με τίτλο «Ανάπτυξη Εμπείρου Συστήματος Ανάλυσης κοινωνικο-οικονομικών και πολιτιστικών παραγόντων, καθώς και του νομοθετικού πλαισίου για τη λήψη αποφάσεων στον τομέα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών της χώρας». Η μελέτη ολοκληρώθηκε το 2006 και κατατέθηκε στο γραφείο του πρωθυπουργού, χωρίς έκτοτε να χρησιμοποιηθεί από κάποια κρατική αρχή.

*Ετσι, η Ελλάδα προς το παρόν βασίζει την προσπάθεια πρόβλεψης των πυρκαγιών στους χάρτες επικινδυνότητας που κατατάσσουν κάθε νομό από το 1 έως το 5, ανάλογα με τα μετεωρολογικά στοιχεία και την ταχύτητα του ανέμου.

Τα στοιχεία δημοσιοποιούνται σε νομαρχίες και πυροσβεστική, χωρίς να υπάρχει στη συνέχεια ένα σύστημα συντονισμένης υποχρεωτικής αντίδρασης.

*Αντιθέτως, σύμφωνα με τους ερευνητές του ΑΠΘ, το σύστημα που προτείνουν δίνει δύο φορές κάθε ημέρα δείκτες επικινδυνότητας (πιθανότητα ανάφλεξης, αναμενόμενη ταχύτητα διάδοσης, δυσκολία κατάσβεσης, πιθανές απώλειες) για συγκεκριμένη περιοχή και όχι όπως συμβαίνει σήμερα, ανά νομό (π.χ. ειδικά για την Πάρνηθα ή τον Υμηττό) με βάση τους οποίους πρέπει υποχρεωτικά να διαμορφώνεται η δράση όλων των εμπλεκόμενων αρχών.

*Ξεκινά από την απλή ετοιμότητα με τηλεφωνική επικοινωνία, την άμεση επιφυλακή, τη ματαίωση εργασιών στα δάση, ή στο υψηλότερο επίπεδο κινδύνου, τη λήψη προληπτικών μέτρων όπως -ακόμη και- η μετακίνηση στην περιοχή δυνάμεων πυρόσβεσης πριν ξεσπάσει η υποτιθέμενη πυρκαγιά αν ο κίνδυνος είναι πολύ μεγάλος.

*Στόχος του συστήματος είναι η άμεση παρέμβαση, καθώς έχει αποδειχθεί ότι για να είναι αποτελεσματική η πυρόσβεση πρέπει να υπάρξει αντίδραση το πολύ μέσα στα πρώτα 15 λεπτά, κάτι που σήμερα πολύ σπάνια είναι εφικτό καθώς δεν υπάρχει ένα σύστημα κινδύνου και αντίδρασης.

*Παρόμοια συστήματα έχουν αναπτυχθεί εδώ και δεκαετίες σε πολλά κράτη. Από τις πρώτες χώρες που ανέπτυξαν μια σύνθετη μέθοδο πρόβλεψης είναι η Αυστραλία (1966), ακολούθησαν από το 1977 οι ΗΠΑ, ενώ ο Καναδάς εφαρμόζει από το 1987 ανάλογο σύστημα, όπως και η Ρωσία, η Γαλλία (από το 1990), η Πορτογαλία και η Ιταλία (1984).

Το πρόγραμμα, προτείνει και μία σειρά από θεσμικά μέτρα για τον περιορισμό των παραγόντων που αποτελούν με βάση τα στοιχεία και την πιο συχνή αιτία των πυρκαγιών:

*Ρύθμιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των δασών και των δασικών εκτάσεων με παράλληλο προσδιορισμό αυτών κατά τρόπο τελεσίδικο και μη αναστρέψιμο (σύνταξη δασικών χαρτών - κτηματολόγιο).

*Δημιουργία βοσκοτόπων εκεί όπου εδαφολογικοί παράγοντες το επιτρέπουν και υπάρχει υψηλή απόδοση για την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.

*Οικολογική διαχείριση σκουπιδιών (το 2004 η καύση απορριμμάτων οδήγησε σε 118 πυρκαγιές).

*Μεγάλος αριθμός πυρκαγιών (80 περιστατικά μόνο το 2004) εκδηλώνονται κυρίως σε απρόσιτες περιοχές από βραχυκυκλώματα στα δίκτυα της ΔΕΗ. Προτείνεται μεταξύ άλλων να δημιουργηθούν υπόγεια δίκτυα, να γίνεται έλεγχος των ασφαλειών και η συνένωση των καλωδίων.

*Συστήνονται μέτρα δασοπονικού χαρακτήρα, δηλαδή αφαίρεσης της πλεονάζουσας βιομάζας ώστε να μην παίρνουν εύκολα φωτιά και το πρόβλημα να περιορίζεται εύκολα.
Της ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΚΑΔΔΑ


-
Διαβάστε περισσότερα...

Εναλλακτικοί δείκτες οικονομικής ανάπτυξης

H βιώσιμη μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη θα πραγματοποιηθεί όταν το φυσικό περιβάλλον - ένα δάσος, μια λίμνη με ψάρια, ένας κοραλλιογενής ύφαλος - λάβει θέση στη συνείδηση των οικονομικών υπολογισμών ισάξια με αυτές των κτιριακών εγκαταστάσεων, των μηχανολογικών εξοπλισμών, των οδικών δικτύων και του λογισμικού.
Ο καθηγητής Dasgupta στην ομιλία του στις 25/5/2006 στο πλαίσιο του συνεδρίου φιλοσοφίας που οργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης αναφέρθηκε σε πρόσφατη εργασία του που εχει χρησιμοποιήσει μια γενικώς ωφελιμιστική θεωρία της ευημερίας μεταξύ των γενεών για να καθορίσει την έννοια της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.
Στη βάση της συγκεκριμένης θεωρίας χρησιμοποίησε δεδομένα από πλούσιες και φτωχές χώρες για να εξετάσει κατά πόσο η οικονομική ανάπτυξη υπήρξε βιώσιμη κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ήταν ανησυχητικό. Η οικονομική ανάπτυξη στις πλούσιες χώρες υπήρξε βιώσιμη, ενώ η ανάπτυξη στις χώρες που σήμερα είναι φτωχές ήταν μη βιώσιμη.

H εναλλακτική οικονομική ανάπτυξη σύμφωνα με τον καθηγητή Dasgupta

Η ανάπτυξη αναλύεται παραδοσιακά μέσα από δύο δείκτες. Το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (Gross Domestic Product per Capita - GDP) και το Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (United Nation's Human Development Index - HDI) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. O δεύτερος είναι ευρύτερος καθώς εμπεριέχει τον πρώτο συν το προσδόκιμο ζωής και την μόρφωση.

Οι παραπάνω δύο δείκτες αμφισβητούνται διότι δεν εμπεριέχουν τον παράγοντα του μέλλοντος. Δηλαδή, δεν καταγράφεται η δυνητικότητα της βάσης παραγωγής που η τωρινή γενιά θα μεταλαμπαδεύσει στην επόμενη.

Ως βάση παραγωγής ορίζεται παραδοσιακά η αξία των ενεργητικών κεφαλαίου. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών χρησιμοποιείται η έννοια του πλούτου παραγωγής που είναι ευρύτερος καθώς εμπεριέχει το ενεργητικό κεφαλαίου συν το ανθρώπινο κεφάλαιο, το φυσικό - περιβαλλοντικό κεφάλαιο και τους θεσμούς.

Η εκμετάλλευση - αφαίμαξη ενός φυσικού πόρου οδηγεί σε βελτίωση των δεικτών GDP και HDI δίχως να εμπεριέχεται η υποτίμηση - μείωση του συνόλου των φυσικών πόρων. Αντίθετα, ο δείκτης του κατά κεφαλήν πλούτου συμπεριλαμβάνει την υποτίμηση.

Συνεπώς, ο δείκτης του κατά κεφαλήν πλούτου εμπεριέχει τον παράγοντα του μέλλοντος - τη δυνητικότητα του πλούτου της παραγωγής που προορίζεται για την επόμενη γενιά - ενώ οι δείκτες GDP και HDI περιέχουν μόνο την τωρινή παραγωγή.

Ο καθηγητής Dasgupta αναδεικνύει ότι υπάρχουν αρκετά παραδείγματα που προβάλουν την αντίθετη τάση μεταξύ των δεικτών. Οι δείκτες GDP και HDI αυξάνουν, ενώ ο δείκτης του κατά κεφαλήν πλούτου φθίνει.
Tο ΑΕΠ, ως δείκτης της οικονομικής παραγωγής, δεν είναι ο καλύτερος δυνατός δείκτης ευημερίας επειδή:
Αφορά την παραγωγή, ενώ η ευημερία εξαρτάται από το εισόδημα και την κατανάλωση.
Είναι μια «ακαθάριστη» έννοια: δεν περιλαμβάνει τη διαχρονική απαξίωση του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού (η οποία, ειδικά στην εποχή της τηλεπληροφορικής, είναι ταχύτατη), ενώ αγνοεί την ανάγκη για επανεπένδυση μέρους της παραγωγής, ώστε να διατηρηθεί σταθερή η παραγωγή, και με τον τρόπο αυτό υπερ-εκτιμά την αξία της παραγωγής που συνεισφέρει στην υλική ευημερία.

Αδιαφορεί για την εξάντληση του φυσικού κεφαλαίου (μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως το πετρέλαιο), που έχει αρνητική επίπτωση στην ευημερία.

Αποκλείει την αναψυχή-ελεύθερο χρόνο που σαφέστατα έχει αξία για το άτομο και αυξάνει την ευημερία του, αλλά επειδή δεν πουλιέται σε κάποια αγορά, δεν υπάρχει στατιστικά.

Είναι «τυφλό» απέναντι στην κατανομή του εισοδήματος, λες και δεν έχει σημασία για την ευημερία της αν μια χώρα είναι πλούσια αλλά ο πλούτος της ανήκει μόνο σε λίγα χέρια. Ο ΟΟΣΑ δεν αποκλείει ότι -θεωρητικά τουλάχιστον- η γενική ευημερία μεγιστοποιείται όταν όλα τα εισοδήματα εξισώνονται, άρα οποιαδήποτε αύξηση στην ανισότητα, μειώνει τη γενική ευημερία.

Δεν κοστολογεί αρνητικές επιπτώσεις της παραγωγής όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος.

Η βασική αιτία εστιάζεται στην εκμετάλλευση - κατασπατάληση των φυσικών πόρων που οδηγεί στην μείωση των παραγωγικών δυνατοτήτων που τίθενται στη διάθεση των μελλοντικών γενεών.

Για παράδειγμα, σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας οι δείκτες GDP και HDI παρουσίαζαν αύξηση την περίοδο 1970 - 2000 στην Ινδία, στο Μπανγκλαντές, στο Νεπάλ στο Πακιστάν και στις χώρες της υπο-σαχάριας Αφρικής ενώ ο δείκτης του κατά κεφαλήν πλούτου παρουσίαζε μείωση.

Η αύξηση σε ενεργητικά κεφαλαίου, ανθρώπινο κεφάλαιο και θεσμούς δεν κατάφερε να υπερκεράσει τη φθορά του φυσικού - περιβαλλοντικού ενεργητικού που προκαλείται από τον συνδυασμό της κατασπατάλησης των φυσικών πόρων και της ταυτόχρονης εκτεταμένης περιβαλλοντικής μόλυνσης.

Τα πλούσια κράτη που αποτελούν εισαγωγείς φυσικών πόρων από τα φτωχά κράτη κατάφεραν να επιτύχουν βιώσιμη ανάπτυξη για την επόμενη γενεά.

Τα φτωχά κράτη δεν κατάφεραν να υποκαταστήσουν - αντικαταστήσουν τους φυσικούς πόρους τους που έχασαν λόγω της υπερεκμετάλλευσής τους ώστε να πραγματοποιήσουν τις εξαγωγές προς τα πλούσια κράτη.

Ο πληθυσμός των φτωχών κρατών δεν είχε το απαραίτητο απόθεμα του φυσικού περιβάλλοντος ώστε να διατηρήσει και να μεταβιβάσει την ανάπτυξη στην επόμενη γενεά συνυπολογίζοντας και το ρυθμό αύξησης του πληθυσμού.

Συνεπώς η ανάπτυξή των φτωχών κρατών ήταν προσωρινή δίχως να εξασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη για την επόμενη γενεά. Έτσι ο βασικός στόχος της οικονομικής ανάπτυξης που είναι η κάμψη ή ο αφανισμός της φτώχειας και της πείνας σε μακροχρόνιο ορίζοντα δεν πραγματοποιήθηκε.

Ο καθηγητής Dasgupta συμπεραίνει ότι η βιώσιμη μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη θα πραγματοποιηθεί όταν το φυσικό περιβάλλον - ένα δάσος, μια λίμνη με ψάρια, ένας κοραλλιογενής ύφαλος - λάβει θέση στη συνείδηση των οικονομικών υπολογισμών ισάξια με αυτές των κτιριακών εγκαταστάσεων, των μηχανολογικών εξοπλισμών, των οδικών δικτύων και του λογισμικού.

Ένα σχέδιο προϋπολογισμού πρέπει να εγκρίνεται όταν οδηγεί σε αύξηση του κατά κεφαλήν πλούτου όπου πρωταρχικό ρόλο διαδραματίζει το σκέλος του περιβαλλοντικού πλούτου. Το κριτήριο που απορρέει από την αύξηση των δεικτών GDP και HDI πρέπει να αναθεωρηθεί καθώς δεν εξασφαλίζει βιώσιμη ανάπτυξη για την επόμενη γενεά.

Ο καθηγητής Dasgupta υποστηρίζει ότι η βελτιστοποίηση του συνδυασμού πληθυσμιακή αύξηση, κάμψη της φτώχειας και διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος κρύβει το μυστικό της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης σε μακροχρόνιο ορίζοντα. Οποιαδήποτε βελτιστοποίηση που δεν εμπεριέχει το σκέλος του φυσικού περιβάλλοντος πρέπει να εγκαταλειφθεί.

Η φετινή ετήσια έκθεση του ΟΟΣΑ με τίτλο «Στοχεύοντας στην ανάπτυξη» ("Going for Growth) επιφύλασσε μια έκπληξη: Ο Οργανισμός συμφωνεί ότι το ΑΕΠ δεν είναι επαρκές μέτρο της ευημερίας για μια χώρα και πρέπει να συμπληρωθεί με άλλους αντιπροσωπευτικότερους δείκτες.

ΟΟΣΑ: Το ΑΕΠ χρειάζεται συμπλήρωση ως μέτρο της ευημερίας μιας χώρας

Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο του ΟΟΣΑ Ζαν-Φιλίπ Κοτίς, η ευημερία είναι πιο πολύπλοκη και «ολιστική έννοια» από την οικονομική μεγέθυνση, γι' αυτό ακριβώς το ΑΕΠ ανά κεφαλή, όσο κι αν παραμένει πρακτικά χρήσιμο, «πρέπει να συμπληρωθεί με άλλους δείκτες, αλλιώς καταλήγουμε με μια υπερβολικά συρρικνωμένη και αφαιρετική προσέγγιση της ευημερίας».

Όπως τονίζει, «το ΑΕΠ ανά κεφαλή παραμένει κρίσιμο για οποιαδήποτε αξιολόγηση του βαθμού ευημερίας, αλλά χρειάζεται συμπλήρωση με άλλους δείκτες για να αποκτήσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα της ευημερίας».

Η έκθεση του ΟΟΣΑ αναφέρει ότι «η ευημερία είναι ένας πιο θεμελιώδης στόχος από το ΑΕΠ και θα ήταν διαστροφή αν πασχίζαμε για ταχύτερη αύξηση της παραγωγής, σε περίπτωση που αυτό θα συνεπαγόταν μείωση της ευημερίας της τρέχουσας και των μελλοντικών γενεών». Και προσθέτει ότι «το εισόδημα και η κατανάλωση δεν είναι οι μόνοι παράγοντες που καθορίζουν την ευημερία. Η αναψυχή-ελεύθερος χρόνος, το καθαρό περιβάλλον, η κοινωνική συνοχή, η κατανομή του εισοδήματος κ.α. πρέπει να συμπεριληφθούν».

Επίσης, τονίζει ότι, πέρα από τα όποια «μαγειρέματα» των ισολογισμών των ιδιωτικών εταιριών, το μεγαλύτερο λογιστικό σκάνδαλο όλων των εποχών αφορά τους εθνικούς λογαριασμούς των κυβερνήσεων και πρωτίστως το ΑΕΠ, που συνιστά ένα άκρως παραπλανητικό οδηγό για την ευημερία ενός κράτους, από τη στιγμή που σε αυτό δεν συμπεριλαμβάνονται πράγματα όπως ο βαθμός ανισότητας στη κατανομή του ΑΕΠ, ο βαθμός ρύπανσης του περιβάλλοντος και εξάντλησης των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο ρυθμός απαξίωσης του παγίου κεφαλαίου, ο βαθμός απόλαυσης του ελεύθερου χρόνου και η προσωπική ικανοποίηση - ευτυχία που βιώνουν οι πολίτες.

ΟΟΣΑ: Άλλα «μέτρα και σταθμά» για την ευημερία

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) σχεδιάστηκε κατά το Β'Παγκόσμιο Πόλεμο για να καθοδηγήσει την πολεμική παραγωγή και σίγουρα όχι για να αποτελέσει μέτρο της ευημερίας. Επειδή το σχετικό σύστημα Εθνικών Λογαριασμών αναπτύχθηκε και απέκτησε συγκεκριμένες διεθνείς προδιαγραφές, το ΑΕΠ έγινε ο πιο γνωστός οικονομικός δείκτης, εύκολα συγκρίσιμος στο χώρο και το χρόνο. Όμως, όπως παραδέχεται τώρα ο ΟΟΣΑ ακόμα και για τις οικονομικές-χρηματικές όψεις της ευημερίας, είναι ένας ατελής δείκτης και άλλοι μακροοικονομικοί δείκτες θα ήσαν καλύτεροι.

Για να περιορισθούμε στη εγχρήματη όψη των συναλλαγών, ένα πρώτο ορθότερο μέτρο θα ήταν το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα ή Προϊόν (ΑΕΕ), που προσθέτει στο ΑΕΠ το εισόδημα που κερδίζουν οι κάτοικοι της χώρας στο εξωτερικό και αφαιρεί το εισόδημα που κερδίζουν στη χώρα οι μη κάτοικοι αλλά το στέλνουν στην πατρίδα τους (στην πράξη, με εξαίρεση σπάνιες εξαιρέσεις όπως η Ιρλανδία, το ΑΕΠ και το ΑΕΕ είναι παραπλήσια).

Πιο κοντά στην υλική ευημερία είναι το Καθαρό Εγχώριο Προϊόν (ΚΕΠ), που αφαιρεί από το ΑΕΠ την απαξίωση (απόσβεση) του παγίου κεφαλαίου, ενώ ακόμη καλύτερο είναι το Καθαρό Εθνικό Εισόδημα (ΚΕΕ), που πέρα από την απόσβεση κεφαλαίου, προσθέτει το καθαρό εισόδημα από το εξωτερικό. Όμως τα νούμερα για το ΚΕΕ είναι δυσκολότερο να βρεθούν και ακόμα δυσκολότερες είναι οι συγκρίσεις του μεταξύ χωρών και διαχρονικά, οπότε οι οικονομολόγοι καταφεύγουν στο πιο προσιτό στατιστικά ΑΕΠ.

Το ΑΕΠ συνεπώς δεν μετρά καν σωστά τις χρηματικές όψεις του επιπέδου ζωής - για να μην αναφερθούμε στις πλήρως «ασύλληπτες» μη χρηματικές και ποιοτικές διαστάσεις της ζωής μας, για τις οποίες δεν υπάρχει ακόμα κάποιο στάνταρντ διεθνές σύστημα λογαριασμών. Ο ΟΟΣΑ π.χ. προσπάθησε να αναπροσαρμόσει το ΑΕΠ παίρνοντας υπόψη την ανισοκατανομή του εισοδήματος. Μια πλούσια χώρα όπου ο περισσότερος πλούτος είναι συγκεντρωμένος σε λίγα χέρια, δεν μπορεί να έχει λιγότερη ευημερία από μια χώρα όπου ο πλούτος κατανέμεται πιο ισομερώς.

Έτσι, ο ΟΟΣΑ παραδέχεται ότι το ΑΕΠ ανά κεφαλή στην πιο «δίκαιη» Γαλλία είναι τελικά υψηλότερο από το ΑΕΠ ανά κεφαλή στην πιο «άνιση» ΗΠΑ, όταν με κάποιο τρόπο ποσοτικοποιείται ο βαθμός εισοδηματικής ανισότητας ως συντελεστής της ευημερίας. Επειδή οι εισοδηματικές ανισότητες έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια στις περισσότερες χώρες, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το μέσο αναπροσαρμοσμένο (με βάση την ανισότητα) ΑΕΠ ανά κεφαλή αυξήθηκε μόνο κατά 0,6% ετησίως στα κράτη-μέλη του έναντι αύξησης 1,4% του κανονικού ΑΕΠ ανά κεφαλή την περίοδο 1985-2002. Με άλλα λόγια, το συμβατικό ΑΕΠ ανά κεφαλή, που παραγνωρίζει τη διευρυνόμενη ανισότητα, υπερεκτιμά την αύξηση της ευημερίας.

Αν, πέρα από την ανισότητα, συμπεριλάβουμε και τον παράγοντα «ελεύθερος χρόνος», που μεταφράζεται πρακτικά σε περισσότερο χρόνο διακοπών και σε μικρότερη εβδομάδα εργασίας στην Ευρώπη, πράγματα που ασφαλώς αυξάνουν την ευημερία του καθενός αλλά δεν υπολογίζονται στο ΑΕΠ, τότε η αναπτυξιακή ψαλίδα Ευρώπης-ΗΠΑ σχεδόν εξαφανίζεται.

Οι Ευρωπαίοι που δουλεύουν λιγότερο και ζουν σε λιγότερο άνισες κοινωνίες (επειδή έτσι προτιμούν), δεν έχουν μικρότερη ευημερία από τους εργασιομανείς και πιο άνισους εισοδηματικά Αμερικανούς, που τυπικά έχουν υψηλότερο ΑΕΠ ανά κεφαλή. Το αναπροσαρμοσμένο με βάση τον ελεύθερο χρόνο ΑΕΠ της ΕΕ έχει αυξηθεί σαφώς ταχύτερα από το συμβατικό ΑΕΠ της ΕΕ εδώ και δεκαετίες, καθώς οι ώρες εργασίας έχουν μειωθεί στη γηραιά ήπειρο.

Πηγές: ΑΠΕ & ΟΟΣΑ
Επιμέλεια: Διονύσης Πολυχρονόπουλος







Διαβάστε περισσότερα...

Κοντά σε κλιματικό όλεθρο ο πλανήτης

Νέα έρευνα δείχνει ότι ο κόσμος βρίσκεται πολύ πιο κοντά σε μια «κλιματική καταστροφή» από ότι πιστευόταν.
Πολύ γρηγορότερα έρχονται οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με μελέτη διεθνούς ομάδας η οποία ήρθε στη δημοσιότητα την Πέμπτη.

Η αύξηση της θερμοκρασίας, τόσο στους ωκεανούς όσο και στην ξηρά, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, ακραία κλιματικά γεγονότα και η μείωση των παγετώνων των πόλων συμβαίνουν με πολύ γρηγορότερους ρυθμούς από ότι υπολογιζόταν δύο χρόνια πριν.

Η μελέτη εμφανίζεται έξι μήνες πριν τη συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης, όπου θα συζητηθεί η υπογραφή μίας συνθήκης η οποία θα αντικαταστήσει το πρωτόκολλο του Κυότο (το οποίο λήγει το 2012).

Επίσης, σύμφωνα με τα δεδομένα της έρευνας, ο πλανήτης ο ίδιος έχει αρχίσει να αλληλεπιδρά με την ανθρώπινη δραστηριότητα: ενδεικτικά, τεράστια αποθέματα αερίων - τα οποία έχουν παραχθεί από φυσικές διαδικασίες- όπως το μεθάνιο (κατά πολύ ισχυρότερο όσον αφορά την αύξηση της θερμοκρασίας από ότι το διοξείδιο του άνθρακα), τα οποία ήταν «εγκλωβισμένα» για χιλιετίες, αρχίζουν να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα, ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας, επιταχύνοντας τη θέρμανση του πλανήτη.

Η έρευνα διεξήχθη από την ίδια ομάδα που έκανε την αναφορά της IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) των Ηνωμένων Εθνών το 2007, σύμφωνα με την οποία οι βιομηχανικές χώρες πρέπει να ελαττώσουν τις εκπομπές αερίων τους κατά 25-40% - συμπληρώνοντας πως, ακόμη και αν αυτό συμβεί, η μεταβολή της κατάστασης θα είναι δύσκολη έως αδύνατη, καθώς από ένα σημείο και μετά το οικοσύστημα της Γης θα «αναλάβει μόνο του» την αύξηση της θερμοκρασίας.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από AFP



Διαβάστε περισσότερα...

Σε Ελλάδα και Κύπρο οι πιο καθαρές θάλασσες

Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν τις πιο καθαρές θάλασσες εντός της ΕΕ. Αυτό προκύπτει από την ετήσια έκθεση της Κομισιόν για την ποιότητα των υδάτων που δόθηκε την Πέμπτη στη δημοσιότητα στις Βρυξέλλες.
Συγκεκριμένα στην Ελλάδα το 97,7 % από τις παραλίες που εξετάστηκαν πληροί τα πλέον αυστηρά στάνταρ της ΕΕ. Υψηλότερο, με 98,2 %, είναι το ποσοστό μόνον στην Κύπρο.
Γενικότερα όμως η εικόνα σε όλες τις χώρες - μέλη της ΕΕ είναι άκρως ικανοποιητική, σύμφωνα με την έκθεση.
Συνολικά το 96 % των παραλιών που εξετάστηκαν πληροί τα στάνταρ (80 % το 1990), ελαφρώς μειωμένο είναι το αντίστοιχο ποσοστό σε λίμνες και ποτάμια (92 %).

Βελτιώσεις, έστω και περιορισμένης κλίμακας, θα πρέπει - σύμφωνα με την έκθεση - να γίνουν στη Γαλλία και την Ιταλία όπου εντοπίστηκαν οι περισσότερες ακατάλληλες παραλίες.
Άρθρο από την Deutsche Welle


Διαβάστε περισσότερα...